พระธาตุก่องข้าวน้อย (Phra That Kong Khao Noi) หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “ธาตุตาดทอง” เป็นโบราณสถานสำคัญของจังหวัดยโสธร ตั้งอยู่ที่บ้านตาดทอง ตำบลตาดทอง อำเภอเมืองยโสธร สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 23–25 ซึ่งอยู่ในช่วงปลายสมัยอยุธยาต่อเนื่องถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยได้รับอิทธิพลทางศิลปกรรมจากอาณาจักรล้านช้างที่แพร่เข้ามาในพื้นที่อีสานตอนล่างในอดีตองค์พระธาตุเป็นเจดีย์ก่ออิฐถือปูน ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง สูงประมาณ 10 เมตร รูปทรงโดยรวมมีลักษณะคล้ายพระธาตุพนม แต่มีขนาดเล็กกว่า ส่วนยอดเป็นทรงบัวเหลี่ยมและปลียอดแบบศิลปะพื้นถิ่นอีสานผสมล้านช้าง ผิวภายนอกเดิมฉาบปูนเรียบ ปัจจุบันบางส่วนหลุดลอกตามกาลเวลา ทำให้เห็นเนื้ออิฐโบราณด้านในอย่างชัดเจน ซึ่งสะท้อนเทคนิคการก่อสร้างในอดีตได้เป็นอย่างดีบริเวณรอบองค์พระธาตุมีพื้นที่โล่งกลางทุ่งนา บรรยากาศเงียบสงบและเรียบง่าย สะท้อนวิถีชีวิตชาวอีสานดั้งเดิม ภายในวัดยังมีพระพุทธรูปและศาลขนาดเล็กที่ชาวบ้านนิยมมาสักการะ รวมถึงรูปปั้นจำลองเหตุการณ์จากตำนาน “ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่” เพื่อให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจที่มาของพระธาตุแห่งนี้

ตำนานก่องข้าวน้อยฆ่าแม่ถือเป็นหนึ่งในนิทานพื้นบ้านอีสานที่มีชื่อเสียงที่สุด เรื่องเล่าว่า “ทอง” ชายหนุ่มชาวนาออกไปทำนาตั้งแต่เช้าและเกิดความหิวอย่างหนัก เขารอให้แม่นำอาหารมาส่งกลางทุ่ง แต่เมื่อแม่มาถึงกลับถือ “ก่องข้าวน้อย” หรือกระติ๊บข้าวใบเล็กมาให้ ทองจึงเข้าใจว่ามีข้าวไม่เพียงพอ ด้วยความโมโหและขาดสติ เขาจึงพลั้งมือทำร้ายแม่จนเสียชีวิตหลังจากนั้นเมื่อเปิดก่องข้าวกิน เขากลับพบว่าข้าวเหนียวภายในมีจำนวนมาก กินเท่าไรก็ไม่หมด เพราะแม่ได้อัดข้าวไว้แน่นเพื่อให้ลูกอิ่ม ความจริงที่ปรากฏทำให้ทองเสียใจอย่างรุนแรงและสำนึกผิดตลอดชีวิต เขาจึงสร้างพระธาตุแห่งนี้ขึ้นเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แม่และไถ่บาปจากการกระทำของตน

เรื่องราวดังกล่าวกลายเป็นคติสอนใจสำคัญของชาวอีสานเกี่ยวกับ “ความกตัญญู” และ “การควบคุมอารมณ์” จนถูกนำไปแต่งเป็นบทกลอน เพลงพื้นบ้าน หนังสือเรียน และการแสดงหมอลำในหลายยุคสมัย ทำให้พระธาตุก่องข้าวน้อยไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถานทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมและจิตใจของชาวยโสธรอีกด้วยในปัจจุบัน นักท่องเที่ยวนิยมเดินทางมาชมองค์พระธาตุเพื่อสัมผัสบรรยากาศชนบทอีสาน ถ่ายภาพวิวทุ่งนา และเรียนรู้ตำนานพื้นบ้านที่ทรงคุณค่าทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงเย็นที่แสงแดดอ่อน จะมองเห็นองค์พระธาตุตัดกับท้องนาและท้องฟ้าได้อย่างสวยงามมาก นอกจากนี้ยังสามารถเที่ยวต่อไปยังวิมานพญาแถนหรือพิพิธภัณฑ์พญาคันคาก ซึ่งเป็นแลนด์มาร์กสำคัญของจังหวัดยโสธรได้อีกด้วย

• รถยนต์: จากตัวเมืองยโสธร ใช้ทางหลวงหมายเลข 23 (ยโสธร–อุบลราชธานี) มุ่งหน้าไปทางอำเภอคำเขื่อนแก้วประมาณ 7 กิโลเมตร จะมีป้ายบอกทางเข้าวัดพระธาตุก่องข้าวน้อยทางซ้ายมือ จากนั้นเลี้ยวเข้าไปอีกประมาณ 1 กิโลเมตร ถนนลาดยางเข้าถึงสะดวก

• ควรมาช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ อากาศไม่ร้อน และแสงสวยเหมาะกับการถ่ายภาพ

• ช่วงฤดูทำนาหรือหลังฝนตก ทุ่งนารอบพระธาตุจะเขียวสวยเป็นพิเศษ

• แต่งกายสุภาพ เพราะพื้นที่ภายในเป็นเขตวัดและโบราณสถาน

• ควรเดินชมรอบองค์พระธาตุอย่างช้า ๆ จะเห็นรายละเอียดงานก่ออิฐโบราณชัดเจน

• สามารถเที่ยวคู่กับวิมานพญาแถนและพิพิธภัณฑ์พญาคันคากได้ในทริปเดียว

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 08:30 – 16:30 น.